Γράφει ο Δρ. Γεώργιος Ηλίας MD, Msc, PhD, Πρωκτολόγος – Γενικός Χειρουργός & Διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών.
Η σύντομη απάντηση
Στις περισσότερες περιπτώσεις το αίμα στην κένωση προέρχεται από την περιοχή του πρωκτού και οφείλεται σε αιμορροΐδες ή σε ραγάδα. Δεν πρέπει όμως ποτέ να θεωρείται δεδομένο.
Το ίδιο σύμπτωμα μπορεί να προέρχεται από πολύποδες, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, εκκολπωματική νόσο ή, σπανιότερα, από κακοήθεια. Η διάκριση δεν γίνεται με βάση το πόσο αίμα βλέπετε, αλλά με βάση πώς εμφανίζεται, τι το συνοδεύει και σε ποια ηλικία συμβαίνει.
Πρακτικός κανόνας: μία μεμονωμένη μικρή ποσότητα ζωηρού κόκκινου αίματος σε νέο άτομο με δυσκοιλιότητα συχνά οφείλεται σε καλοήθη αιτία, όπως αιμορροΐδες ή ραγάδα. Όταν όμως η αιμορραγία επιμένει, επανεμφανίζεται, δεν εξηγείται ή συνοδεύεται από αλλαγή στις κενώσεις, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Τι δείχνει η εμφάνιση του αίματος
Το χρώμα και ο τρόπος που εμφανίζεται δίνουν την πρώτη ένδειξη για το πού βρίσκεται η πηγή.
Ζωηρό κόκκινο, στο χαρτί ή στην επιφάνεια των κοπράνων
Συχνά υποδηλώνει πηγή από τον πρωκτό ή το κατώτερο ορθό. Είναι η τυπική εικόνα των αιμορροΐδων και της ραγάδας.
Ζωηρό κόκκινο που στάζει στη λεκάνη μετά την κένωση
Συχνά οφείλεται σε εσωτερικές αιμορροΐδες. Η αιμορραγία μπορεί να είναι εντυπωσιακή στην εμφάνιση, αλλά η ποσότητα και η σοβαρότητά της πρέπει να αξιολογούνται κλινικά.
Αίμα αναμεμειγμένο μέσα στα κόπρανα, πιο σκούρο
Μπορεί να υποδηλώνει αιμορραγία από πιο εγγύς τμήμα του παχέος εντέρου και χρειάζεται διερεύνηση ανάλογα με την κλινική εικόνα.
Μαύρα, πισσώδη κόπρανα με έντονη οσμή (μέλαινα)
Υποδηλώνει αιμορραγία από το ανώτερο πεπτικό. Χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση, αυθημερόν.
Αίμα μαζί με βλέννα ή πύο
Η βλέννα είναι μη ειδικό εύρημα, ενώ η παρουσία πύου, ιδιαίτερα μαζί με πόνο, οίδημα ή πυρετό, μπορεί να υποδηλώνει λοίμωξη ή απόστημα και χρειάζεται αξιολόγηση.
Προσοχή: ορισμένες τροφές, όπως τα παντζάρια, μπορούν να αλλάξουν το χρώμα των κοπράνων, ενώ σκευάσματα σιδήρου μπορούν να προκαλέσουν μαύρα κόπρανα και να μιμηθούν την εικόνα της μέλαινας. Αν το φαινόμενο σταματήσει μέσα σε μία ή δύο ημέρες και δεν υπάρχουν άλλα συμπτώματα, συνήθως ήταν διατροφικό.
Πώς ξεχωρίζω αν είναι αιμορροΐδες ή ραγάδα
Είναι οι δύο συχνότερες αιτίες και συγχέονται διαρκώς. Το κλειδί είναι ο πόνος.
| Αιμορροΐδες | Ραγάδα πρωκτού | |
|---|---|---|
| Πόνος | Συνήθως ήπιος ή απών, έντονος κυρίως σε θρόμβωση | Έντονος, σαν σκίσιμο, κατά την κένωση |
| Διάρκεια πόνου | Παροδικός | Συνεχίζεται και μετά την κένωση, για ώρες |
| Αίμα | Συχνά περισσότερο, μπορεί να στάζει | Λίγες γραμμές στο χαρτί |
| Άλλα | Κνησμός, βλέννα, πρόπτωση | Σύσπαση σφιγκτήρα, φόβος για την επόμενη κένωση |
Και οι δύο μπορούν να συνυπάρχουν. Γι’ αυτό η διάκριση γίνεται με κλινική εξέταση, όχι με αυτοδιάγνωση.
Πότε το αίμα στην κένωση χρειάζεται άμεσο έλεγχο
Αυτά είναι τα σημεία που αλλάζουν την προτεραιότητα. Αν υπάρχει έστω ένα, δεν περιμένουμε:
- Νέα εμφάνιση αιμορραγίας, ιδιαίτερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας ή με παράγοντες αυξημένου κινδύνου για παθήσεις του παχέος εντέρου
- Νέα ή επίμονη αλλαγή στη συνήθεια των κενώσεων (διάρροια, δυσκοιλιότητα, λεπτότερα κόπρανα)
- Απώλεια βάρους χωρίς εξήγηση
- Κόπωση, ωχρότητα, ζάλη: πιθανή αναιμία από χρόνια απώλεια αίματος
- Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου ή πολυπόδων
- Αίμα αναμεμειγμένο στα κόπρανα, όχι μόνο στην επιφάνεια
- Μαύρα πισσώδη κόπρανα
- Αιμορραγία που επιμένει ή που επανέρχεται
- Πυρετός, έντονος πόνος ή πρήξιμο στην περιοχή: μπορεί να υποδηλώνουν απόστημα. Επίμονη ή διαλείπουσα παροχέτευση από το δέρμα μπορεί να σχετίζεται με συρίγγιο.
Ένα συχνό λάθος που βλέπω στο ιατρείο είναι ασθενείς που είχαν επαναλαμβανόμενη αιμορραγία για μεγάλο χρονικό διάστημα, την απέδωσαν σε αιμορροΐδες και καθυστέρησαν να την αξιολογήσουν.
Τι περιλαμβάνει ο έλεγχος για αίμα στην κένωση
Η διερεύνηση είναι πιο απλή απ’ όσο φοβούνται οι περισσότεροι. Η πρώτη επίσκεψη διαρκεί περίπου μισή ώρα.
Ιστορικό
Πόσο καιρό, πόσο συχνά, με τι εμφάνιση, τι το συνοδεύει.
Κλινική εξέταση
Επισκόπηση της περιοχής και δακτυλική εξέταση. Διαρκεί λίγα λεπτά και στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων δεν είναι επώδυνη. Αν υπάρχει έντονος πόνος, η εξέταση διακόπτεται.
Πρωκτοσκόπηση
Με λεπτό όργανο, επιτρέπει άμεση απεικόνιση του πρωκτικού σωλήνα και του κατώτερου ορθού. Γίνεται στην ίδια επίσκεψη, διαρκεί περίπου 15 με 20 λεπτά και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν απαιτεί ιδιαίτερη προετοιμασία.
Κολονοσκόπηση
Δεν χρειάζεται σε όλους. Ενδείκνυται όταν η αιμορραγία δεν εξηγείται από ευρήματα της περιοχής, όταν υπάρχουν σημεία από την παραπάνω λίστα, ή ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό. Γίνεται σε ξεχωριστό ραντεβού και απαιτεί προετοιμασία.
Ελέγχει ολόκληρο το παχύ έντερο, σε αντίθεση με την πρωκτοσκόπηση ή ορθοσκόπηση, η οποία εξετάζει την περιοχή του πρωκτικού σωλήνα και του κατώτερου ορθού, ανάλογα με το είδος της εξέτασης και του χρησιμοποιούμενου οργάνου. Η απόφαση για το αν χρειάζεται κολονοσκόπηση λαμβάνεται μετά την κλινική εξέταση, όχι πριν.
Αν σας ανησυχεί η ίδια η διαδικασία περισσότερο από το σύμπτωμα, δείτε αναλυτικά τι περιλαμβάνει η πρωκτολογική εξέταση βήμα προς βήμα.
Τι να μην κάνετε αν δείτε αίμα στην κένωση
- Μην υποθέσετε ότι είναι αιμορροΐδες. Είναι η πιθανότερη εξήγηση, όχι η βέβαιη.
- Μη σταματήσετε τον έλεγχο επειδή το αίμα σταμάτησε. Η διαλείπουσα αιμορραγία είναι συνηθισμένη.
- Μην χρησιμοποιείτε αλοιφές επ’ αόριστον χωρίς διάγνωση.
- Μην αναβάλλετε από ντροπή. Είναι ο συχνότερος λόγος καθυστέρησης.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι επικίνδυνο το αίμα στην κένωση;
Συχνά οφείλεται σε καλοήθεις παθήσεις, όπως αιμορροΐδες ή ραγάδα, αλλά η αιμορραγία δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε αυτές χωρίς αξιολόγηση. Γίνεται σημαντικό όταν επιμένει, όταν αλλάζει χαρακτήρα ή όταν συνοδεύεται από τα σημεία που περιγράφονται παραπάνω.
Πόσο αίμα είναι «πολύ»;
Η ποσότητα δεν είναι καλός δείκτης. Μια εσωτερική αιμορροΐδα μπορεί να προκαλέσει ακόμη και αρκετά έντονη ζωηρή αιμορραγία, όμως η ποσότητα ή η εμφάνιση του αίματος δεν αρκεί από μόνη της για να καθορίσει την αιτία ή τη σοβαρότητα.
Μπορεί το αίμα να είναι από καρκίνο;
Δεν είναι η συχνότερη αιτία αιμορραγίας, αλλά είναι μία από τις σημαντικές αιτίες που πρέπει να αποκλειστούν ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα και τους παράγοντες κινδύνου. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου, όταν εντοπιστεί έγκαιρα, έχει πολύ καλή πρόγνωση.
Έχω αίμα και είμαι έγκυος. Τι κάνω;
Οι αιμορροΐδες είναι πολύ συχνές στην εγκυμοσύνη. Αναφέρετέ το στον γιατρό σας.
Πόσο διαρκεί η επίσκεψη;
Η πρώτη επίσκεψη διαρκεί περίπου μισή ώρα και περιλαμβάνει το ιστορικό, την κλινική εξέταση και τη συζήτηση του πλάνου. Όταν χρειάζεται και πρωκτοσκόπηση, γίνεται στο ίδιο ραντεβού, μέσα σε αυτόν τον χρόνο.
Θα πονέσω στην εξέταση;
Η κλινική εξέταση δεν είναι επώδυνη στις περισσότερες περιπτώσεις.
Το επόμενο βήμα
Αν παρατηρήσατε αίμα στην κένωση, το ζητούμενο δεν είναι να ανησυχήσετε. Είναι να μην το αφήσετε αδιευκρίνιστο. Μια εξέταση λίγων λεπτών δίνει απάντηση στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων.
Κλείστε ραντεβού. Ιατρεία σε Αθήνα και Χαλκίδα.
