Εξόγκωμα ή σπυρί στον πρωκτό: τι μπορεί να είναι

Γράφει ο Δρ. Γεώργιος Ηλίας MD, Msc, PhD, Πρωκτολόγος – Γενικός Χειρουργός & Διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τι μπορεί να είναι ένα εξόγκωμα ή σπυρί στον πρωκτό;

Ένα σπυρί στον πρωκτό είναι συνήθως καλοήθες: συχνά πρόκειται για θρομβωμένη αιμορροΐδα, φλεγμονή του δέρματος ή περιεδρικό απόστημα. Η αιτία όμως δεν κρίνεται με βεβαιότητα από την εμφάνιση και χρειάζεται κλινική εξέταση.

Με τη λέξη «σπυρί» ή «εξόγκωμα» περιγράφονται πολύ διαφορετικά πράγματα: από μια ερεθισμένη ρίζα τρίχας που υποχωρεί μόνη της, μέχρι μια λοίμωξη που χρειάζεται παροχέτευση. Στην πρώτη εκτίμηση βοηθούν κυρίως:

• πότε και πόσο γρήγορα εμφανίστηκε
• αν πονάει και αν ο πόνος αυξάνεται
• αν υπάρχει πυρετός, πύον ή αίμα
• τι χρώμα έχει και αν είναι μαλακό ή σκληρό

Κανένα από αυτά δεν αρκεί για διάγνωση από απόσταση, ούτε από φωτογραφία.

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες;

Συνήθως πρόκειται για θρομβωμένη αιμορροΐδα, απόστημα, συρίγγιο, κονδυλώματα ή φλεγμονή του δέρματος. Η κακοήθεια είναι σπάνια, αλλά είναι ο λόγος που κάθε επίμονο εξόγκωμα πρέπει να εξετάζεται.

• Θρομβωμένη εξωτερική αιμορροΐδα: θρόμβος μέσα σε εξωτερική αιμορροΐδα. Εμφανίζεται συνήθως ξαφνικά, ως σκληρό, μωβ ή γαλαζωπό εξόγκωμα στο χείλος του πρωκτού, με έντονο πόνο.
• Περιεδρικό απόστημα: συλλογή πύου δίπλα στον πρωκτό, που συνήθως ξεκινά από φλεγμονή ενός μικρού πρωκτικού αδένα. Προκαλεί πόνο που αυξάνεται, πρήξιμο, κοκκίνισμα και συχνά πυρετό.
• Περιεδρικό συρίγγιο: διαφορετική κατάσταση από το απόστημα. Είναι ένα μικρό κανάλι ανάμεσα στο εσωτερικό του πρωκτού και το δέρμα, που συχνά δημιουργείται μετά από απόστημα. Φαίνεται ως μικρό στόμιο με διαλείπουσα εκροή πύου ή υγρού.
• Κονδυλώματα: μικρές εκβλαστήσεις από τον ιό HPV, μεμονωμένες ή σε ομάδες, γύρω από τον πρωκτό ή και μέσα στον πρωκτικό σωλήνα. Συχνά δεν πονούν, αλλά μπορεί να προκαλούν κνησμό, υγρασία ή λίγο αίμα.
• Θυλακίτιδα: φλεγμονή στη ρίζα μιας τρίχας, όπως ένα σπυρί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος.
• Δερματική πτυχή: μαλακό κομμάτι δέρματος στο χείλος του πρωκτού, που συνήθως δεν πονάει. Μπορεί να έχει μείνει από παλιά αιμορροΐδα ή να συνοδεύει χρόνια ραγάδα.
• Πρόπτωση εσωτερικής αιμορροΐδας: μαλακό εξόγκωμα που βγαίνει με την κένωση και συχνά ξαναμπαίνει μόνο του ή με ελαφριά πίεση.
• Κύστη του δέρματος: στρογγυλό εξόγκωμα κάτω από το δέρμα, που μεγαλώνει αργά και μπορεί να φλεγμαίνει. Ανήκει στις παθήσεις του δέρματος.
• Σπανιότερα, κακοήθεια: τα συμπτώματα του καρκίνου του πρωκτού μπορεί να μοιάζουν με αιμορροΐδες ή ραγάδα, όπως σημειώνει το βρετανικό NHS.

Αν το εξόγκωμα βρίσκεται ψηλότερα, στη σχισμή των γλουτών κοντά στον κόκκυγα, πιθανότερη αιτία είναι η κύστη κόκκυγα, που πολλοί περιγράφουν ως «μεγάλο σπυρί στον πισινό». Εξόγκωμα στο περίνεο, ανάμεσα στον πρωκτό και τα γεννητικά όργανα, μπορεί επίσης να οφείλεται σε απόστημα ή κύστη.

Αιμορροΐδα ή σπυρί στον πρωκτό: πώς ξεχωρίζουν;

Η θρομβωμένη αιμορροΐδα ξεκινά συνήθως απότομα, συχνά μετά από σφίξιμο, δυσκοιλιότητα, διάρροια ή σωματική προσπάθεια, και ο πόνος της τείνει να υποχωρεί σταδιακά. Το απόστημα, αντίθετα, χειροτερεύει προοδευτικά και συχνά συνοδεύεται από πυρετό.

	Θρομβωμένη αιμορροΐδα	Περιεδρικό απόστημα	Θυλακίτιδα
Έναρξη	Απότομη	Σταδιακή, με πόνο που αυξάνεται	Ως μικρό ερεθισμένο σημείο
Όψη	Σκληρό, μωβ ή γαλαζωπό εξόγκωμα στο χείλος του πρωκτού	Πρήξιμο, κοκκίνισμα, ζέστη· αν είναι βαθύ, μπορεί να μη φαίνεται	Μικρό κόκκινο σπυρί, μερικές φορές με λευκή κορυφή
Πόνος	Έντονος στην αρχή, συνήθως υποχωρεί σταδιακά	Συνεχής, σφύζων, χειροτερεύει	Ήπιος, τοπικός
Πυρετός	Συνήθως όχι	Συχνά	Συνήθως όχι
Συνήθης αντιμετώπιση	Συντηρητική ή αφαίρεση του θρόμβου, ανάλογα με την κλινική εικόνα	Παροχέτευση του πύου	Συχνά υποχωρεί μόνη της

Ο πίνακας δείχνει την τυπική εικόνα. Στην πράξη η διάκριση γίνεται με εξέταση.

Αν μια θρομβωμένη αιμορροΐδα σπάσει, μπορεί να βγει λίγο σκούρο αίμα. Ακόμη κι έτσι, η αιμορραγία δεν αποδίδεται αυτόματα στην αιμορροΐδα: δείτε πότε χρειάζεται έλεγχος για αίμα στην κένωση.

Πότε χρειάζεται να δείτε γιατρό άμεσα;

Την ίδια μέρα, αν το εξόγκωμα συνοδεύεται από πυρετό, πύον ή πόνο που χειροτερεύει. Αυτά τα σημεία μπορεί να υποδηλώνουν απόστημα, που αποτελεί επείγον και συνήθως χρειάζεται παροχέτευση.

Ζητήστε άμεση εκτίμηση αν υπάρχει:

• πυρετός ή ρίγη
• πόνος που αυξάνεται ή σας δυσκολεύει να καθίσετε ή να περπατήσετε
• πρήξιμο ή κοκκίνισμα που απλώνεται
• εκροή πύου
• αιμορραγία
• δυσκολία στην ούρηση
• σακχαρώδης διαβήτης ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό, γιατί μια λοίμωξη της περιοχής μπορεί να εξελιχθεί πιο γρήγορα

Χωρίς να είναι επείγον, εξέταση χρειάζεται και όταν το εξόγκωμα:

• δεν υποχωρεί ή επανέρχεται στο ίδιο σημείο
• μεγαλώνει, σκληραίνει ή αλλάζει όψη
• αφήνει μικρό στόμιο που βγάζει υγρό κατά διαστήματα
• συνοδεύεται από αλλαγή στις κενώσεις

Τι να κάνετε μέχρι να εξεταστείτε;

Μην το πιέσετε και μην προσπαθήσετε να το σπάσετε. Κρατήστε την περιοχή καθαρή και κλείστε ραντεβού.

• Χωρίς πίεση ή τρύπημα: μπορεί να επεκτείνει τη λοίμωξη, όπως προειδοποιεί το NHS για τα σπυριά του δέρματος.
• Ήπια καθαριότητα: χλιαρό νερό και απαλό στέγνωμα, χωρίς τρίψιμο και χωρίς αρωματισμένα προϊόντα.
• Καθιστικά λουτρά: το κάθισμα σε χλιαρό νερό μπορεί να ανακουφίσει τον πόνο.
• Μαλακές κενώσεις: αρκετά υγρά και φυτικές ίνες, χωρίς σφίξιμο και χωρίς πολλή ώρα στην τουαλέτα.
• Χωρίς αυτοθεραπεία: μην ξεκινήσετε αντιβίωση, αλοιφή ή κρέμα χωρίς οδηγία γιατρού.

Πώς αντιμετωπίζεται ένα σπυρί στον πρωκτό; Υπάρχει κρέμα;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία, γι’ αυτό δεν υπάρχει μία κρέμα για σπυρί στον πρωκτό που να ταιριάζει σε όλες τις περιπτώσεις. Αλοιφή ή κρέμα χρησιμοποιείται μόνο μετά από εκτίμηση γιατρού.

Μια κρέμα δεν θεραπεύει απόστημα ή συρίγγιο και μπορεί να καθυστερήσει τη σωστή αντιμετώπιση. Ανάλογα με την κλινική εικόνα:

• Θρομβωμένη αιμορροΐδα: συχνά υποχωρεί σταδιακά με συντηρητικά μέτρα. Όταν ο πόνος είναι έντονος και η εικόνα πρόσφατη, μπορεί να προταθεί αφαίρεση του θρόμβου με τοπική αναισθησία.
• Απόστημα: η βασική θεραπεία είναι η παροχέτευση. Η αντιβίωση μόνη της συνήθως δεν αρκεί, σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Χειρουργών Παχέος Εντέρου και Ορθού (ASCRS). Μετά την παροχέτευση, σε ορισμένους ασθενείς δημιουργείται συρίγγιο.
• Συρίγγιο: συνήθως χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση, που σχεδιάζεται ανάλογα με τη διαδρομή του σε σχέση με τους σφιγκτήρες.
• Κονδυλώματα: αφαιρούνται με τη μέθοδο που ταιριάζει στον αριθμό, το μέγεθος και τη θέση τους. Ελέγχεται και το εσωτερικό του πρωκτού.
• Δερματική πτυχή: συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία, εκτός αν ενοχλεί.

Πώς γίνεται η διάγνωση στο ιατρείο;

Συνήθως με πρωκτολογική εξέταση στην πρώτη επίσκεψη: ιστορικό, επισκόπηση της περιοχής και, όπου χρειάζεται, δακτυλική εξέταση και πρωκτοσκόπηση.

Η πρώτη επίσκεψη διαρκεί περίπου μισή ώρα. Αν χρειαστεί πρωκτοσκόπηση, γίνεται στην ίδια επίσκεψη και διαρκεί 15 με 20 λεπτά, μέσα στη μισή ώρα.

Όταν η περιοχή πονάει πολύ, όπως σε απόστημα ή θρομβωμένη αιμορροΐδα, η εξέταση προσαρμόζεται και συχνά αρκεί η επισκόπηση. Απεικονιστικός έλεγχος χρειάζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα σε βαθύ απόστημα ή σύνθετο συρίγγιο. Η κολονοσκόπηση είναι ξεχωριστό ραντεβού με προετοιμασία και γίνεται μόνο όταν υπάρχει ένδειξη.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να σπάσω ένα σπυρί στον πρωκτό;

Όχι. Η πίεση μπορεί να επεκτείνει τη λοίμωξη, και ένα απόστημα δεν παροχετεύεται σωστά έτσι. Αν πονάει έντονα ή γεμίζει πύον, χρειάζεται εξέταση.

Χάνεται μόνο του ένα εξόγκωμα στον πρωκτό;

Εξαρτάται από την αιτία. Η θυλακίτιδα και η θρομβωμένη αιμορροΐδα συχνά υποχωρούν σταδιακά. Το απόστημα συνήθως χρειάζεται παροχέτευση, και το συρίγγιο μπορεί να φαίνεται ότι κλείνει αλλά συχνά ξανανοίγει.

Τι σημαίνει άσπρο σπυρί στον πρωκτό;

Συχνά είναι θυλακίτιδα με λίγο πύον στην κορυφή. Λευκωπή όψη μπορεί όμως να έχουν και τα κονδυλώματα, γι’ αυτό η διάκριση γίνεται με εξέταση.

Πονάω σαν να έχω εσωτερικό σπυρί κοντά στον πρωκτό, αλλά δεν φαίνεται τίποτα. Τι μπορεί να είναι;

Ένα απόστημα που βρίσκεται πιο βαθιά μπορεί να μη φαίνεται εξωτερικά και να προκαλεί μόνο πόνο ή αίσθημα πίεσης. Πόνος κυρίως κατά και μετά την κένωση ταιριάζει περισσότερο σε ραγάδα. Αν ο πόνος επιμένει ή υπάρχει πυρετός, χρειάζεται εξέταση χωρίς καθυστέρηση.

Μπορεί ένα εξόγκωμα στον πρωκτό να είναι καρκίνος;

Είναι από τις σπανιότερες αιτίες. Επειδή όμως τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν με αιμορροΐδες ή ραγάδα, ένα εξόγκωμα που επιμένει, μεγαλώνει ή αιμορραγεί πρέπει να εξετάζεται.

Σε ποιον γιατρό πρέπει να απευθυνθώ;

Σε πρωκτολόγο ή γενικό χειρουργό με εμπειρία στις παθήσεις του πρωκτού. Η διάγνωση γίνεται συνήθως στην πρώτη επίσκεψη, που διαρκεί περίπου μισή ώρα.

Πού μπορείτε να εξεταστείτε;

Ο Δρ. Γεώργιος Ηλίας εξετάζει σε ιατρεία στην Αθήνα και στη Χαλκίδα.

Αν έχετε εξόγκωμα ή σπυρί στον πρωκτό που πονάει, δεν υποχωρεί ή σας ανησυχεί, μια εξέταση στο ιατρείο συνήθως αρκεί για να φανεί τι είναι. Κλείστε ραντεβού.