Φαγούρα στον πρωκτό (κνησμός)

Γράφει ο Δρ. Γεώργιος Ηλίας MD, Msc, PhD, Πρωκτολόγος – Γενικός Χειρουργός & Διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τι σημαίνει φαγούρα στον πρωκτό;

Η φαγούρα στον πρωκτό (πρωκτικός κνησμός) είναι συχνό σύμπτωμα και συνήθως οφείλεται σε τοπικό ερεθισμό του δέρματος, όχι σε κάτι σοβαρό. Όταν όμως επιμένει, επανέρχεται ή συνοδεύεται από αίμα ή πόνο, χρειάζεται εξέταση.

Ο κνησμός στον πρωκτό συχνά συνοδεύεται από τσούξιμο ή κάψιμο, κοκκίνισμα και υγρασία στην περιοχή. Μπορεί να είναι πιο έντονος τη νύχτα ή μετά την κένωση. Το ξύσιμο ερεθίζει ακόμη περισσότερο το δέρμα και συντηρεί τη φαγούρα.

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες της φαγούρας;

Συνήθως πρόκειται για ερεθισμό από υγρασία ή από τον τρόπο καθαρισμού, για πάθηση του πρωκτού, για δερματική πάθηση ή για λοίμωξη. Συχνά δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία.

• Καθαριότητα και υγρασία: ο ελλιπής ή ο υπερβολικός καθαρισμός, ο ιδρώτας, τα αρωματικά σαπούνια και τα υγρά μαντηλάκια ερεθίζουν το δέρμα.
• Διάρροια ή διαρροή κοπράνων: ακόμη και λίγη υγρασία από το έντερο ερεθίζει το δέρμα γύρω από τον πρωκτό.
• Παθήσεις του πρωκτού: οι αιμορροΐδες και η ραγάδα προκαλούν συχνά φαγούρα. Από το περιεδρικό συρίγγιο μπορεί να βγαίνει υγρό που ερεθίζει το δέρμα.
• Λοιμώξεις και παράσιτα: μύκητες, οξύουροι, κονδυλώματα και άλλες σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
• Δερματικές παθήσεις: έκζεμα, ψωρίαση, σκληροατροφικός λειχήνας ή αλλεργία σε προϊόν που ακουμπά το δέρμα.
• Φάρμακα: η μακροχρόνια χρήση κρεμών με κορτιζόνη, τα αντιβιοτικά και ορισμένες αλοιφές για αιμορροΐδες ή ραγάδα μπορεί να προκαλέσουν φαγούρα, σύμφωνα με το βρετανικό NHS.
• Τροφές και ποτά: ο καφές, το αλκοόλ, τα εσπεριδοειδή και τα πικάντικα φαγητά μπορεί να επιτείνουν τη φαγούρα.
• Σπανιότερα: μια επίμονη φαγούρα μπορεί να σχετίζεται με σακχαρώδη διαβήτη ή καρκίνο του πρωκτού.

Φαγούρα στον πρωκτό το βράδυ ή σε παιδιά: μήπως είναι οξύουροι;

Μπορεί. Οι οξύουροι προκαλούν φαγούρα που συνήθως είναι πιο έντονη τη νύχτα, και είναι συχνότεροι στα παιδιά.

Είναι μικρά λευκά σκουλήκια που μοιάζουν με κομματάκια κλωστής και μπορεί να φανούν στα κόπρανα. Μεταδίδονται εύκολα μέσα στο σπίτι, γι’ αυτό μπορεί να χρειαστεί αγωγή και για όσους μένουν μαζί, σύμφωνα με το NHS. Η αγωγή δίνεται με οδηγία γιατρού. Βοηθούν το συχνό πλύσιμο των χεριών και τα κοντά νύχια.

Η νυχτερινή φαγούρα δεν σημαίνει πάντα οξύουρους. Τη νύχτα κάθε φαγούρα γίνεται συχνά πιο αισθητή.

Τσούξιμο στον πρωκτό μετά την κένωση ή τη διάρροια: γιατί;

Το τσούξιμο στον πρωκτό μετά την κένωση οφείλεται συνήθως σε ερεθισμό του δέρματος από τα υγρά κόπρανα και το συχνό σκούπισμα. Αν το τσούξιμο συνοδεύεται από πόνο κατά την κένωση, μπορεί να υπάρχει ραγάδα.

Βοηθούν το πλύσιμο με χλιαρό νερό αντί για τρίψιμο με χαρτί και το απαλό στέγνωμα. Αν η διάρροια επιμένει ή το τσούξιμο επανέρχεται, χρειάζεται εκτίμηση.

Φαγούρα με αίμα ή αιμορροΐδες: τι σημαίνει;

Οι αιμορροΐδες και η ραγάδα μπορεί να προκαλέσουν και φαγούρα και αίμα. Η αιμορραγία όμως δεν αποδίδεται σε αυτές χωρίς εξέταση, γιατί μπορεί να έχει και άλλη αιτία.

Δείτε τι σημαίνει το αίμα στην κένωση και πότε χρειάζεται έλεγχος. Αν μαζί με τη φαγούρα νιώθετε εξόγκωμα, δείτε και τι μπορεί να σημαίνει ένα εξόγκωμα ή σπυρί στον πρωκτό.

Πότε η φαγούρα χρειάζεται εξέταση;

Όταν η φαγούρα επιμένει ή επανέρχεται, ή όταν συνοδεύεται από αίμα, πόνο, εκροή ή εξόγκωμα.

Κλείστε ραντεβού αν:

• η φαγούρα δεν υποχωρεί ή επανέρχεται
• υπάρχει αίμα στα κόπρανα ή στο χαρτί
• υπάρχει πόνος, εκροή υγρού ή εξόγκωμα
• έχουν αλλάξει οι κενώσεις σας
• έχετε φαγούρα και σε άλλα σημεία του σώματος
• έχει αλλάξει η όψη του δέρματος γύρω από τον πρωκτό
• μια κρέμα ή αλοιφή έκανε τη φαγούρα χειρότερη

Πώς ανακουφίζεται η φαγούρα στον πρωκτό χωρίς φάρμακα;

Με ήπια καθαριότητα, στεγνό δέρμα και αποφυγή του ξυσίματος. Τα μέτρα αυτά βοηθούν σε κάθε αιτία, αλλά δεν αντικαθιστούν την εξέταση όταν η φαγούρα επιμένει.

Το NHS προτείνει:

• Πλύσιμο: μετά την κένωση και πριν από τον ύπνο, μόνο με χλιαρό νερό ή άοσμο σαπούνι.
• Στέγνωμα: πιέζοντας απαλά με πετσέτα, χωρίς τρίψιμο.
• Χωρίς ξύσιμο: κοντά νύχια και, αν χρειάζεται, βαμβακερά γάντια τη νύχτα.
• Ρούχα: φαρδιά βαμβακερά εσώρουχα, χωρίς υπερβολική ζέστη.
• Χωρίς αρώματα: όχι αρωματικά σαπούνια, αφρόλουτρα, πούδρες ή πολλά υγρά μαντηλάκια.
• Κενώσεις: φυτικές ίνες και υγρά, χωρίς σφίξιμο στην τουαλέτα.
• Διατροφή: αν κάποιο ρόφημα ή φαγητό, όπως ο καφές ή τα πικάντικα, επιβαρύνει τη φαγούρα, περιορίστε το.

Βότανα και σπιτικά σκευάσματα στην περιοχή μπορεί να ερεθίσουν περισσότερο το δέρμα ή να προκαλέσουν αλλεργία.

Υπάρχει αλοιφή για τσούξιμο στον πρωκτό;

Για το τσούξιμο ή τη φαγούρα στον πρωκτό, η κατάλληλη αλοιφή εξαρτάται από την αιτία, γι’ αυτό χρησιμοποιείται μόνο μετά από εκτίμηση γιατρού. Μια λάθος κρέμα μπορεί να μη βοηθήσει ή να κάνει τη φαγούρα χειρότερη.

Μια κρέμα για μύκητες, για παράδειγμα, βοηθά μόνο αν υπάρχει μύκητας. Στους οξύουρους χορηγείται ειδικό φάρμακο. Οι κρέμες με κορτιζόνη δεν χρησιμοποιούνται για μεγάλο διάστημα χωρίς οδηγία, γιατί η μακροχρόνια χρήση τους μπορεί να προκαλέσει η ίδια φαγούρα.

Πώς βρίσκεται η αιτία στο ιατρείο;

Με ιστορικό και κλινική εξέταση στην πρώτη επίσκεψη. Ο γιατρός ρωτά για τις κενώσεις, τον τρόπο καθαρισμού και τα προϊόντα ή φάρμακα που χρησιμοποιείτε, και εξετάζει το δέρμα γύρω από τον πρωκτό.

Όπου χρειάζεται, γίνεται δακτυλική εξέταση και πρωκτοσκόπηση, για να ελεγχθούν αιμορροΐδες, ραγάδα ή άλλη πάθηση μέσα στον πρωκτό. Όλα αυτά γίνονται στην πρώτη επίσκεψη, που κρατά περίπου μισή ώρα. Η πρωκτοσκόπηση, όταν χρειάζεται, διαρκεί 15 με 20 λεπτά και χωρά μέσα σε αυτή τη μισή ώρα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί δείγμα από το δέρμα για μύκητες ή μικρόβια, εξέταση για οξύουρους ή δερματολογική εκτίμηση. Κολονοσκόπηση χρειάζεται μόνο αν υπάρχει ένδειξη και γίνεται σε ξεχωριστό ραντεβού, με προετοιμασία.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι σοβαρή η φαγούρα στον πρωκτό;

Συνήθως όχι. Επειδή όμως σπάνια μπορεί να σχετίζεται με διαβήτη ή καρκίνο του πρωκτού, μια φαγούρα που επιμένει ή συνοδεύεται από αίμα πρέπει να εξετάζεται.

Γιατί έχω φαγούρα στον πρωκτό εξωτερικά;

Η φαγούρα στο δέρμα γύρω από τον πρωκτό οφείλεται συχνά σε υγρασία, ιδρώτα, τριβή ή προϊόντα καθαρισμού. Μπορεί όμως να προέρχεται και από πάθηση μέσα στον πρωκτό, όπως αιμορροΐδες ή ραγάδα, γι’ αυτό η εξέταση ελέγχει και το εσωτερικό.

Τι είναι το συγκάμα πρωκτού;

Είναι ερεθισμός του δέρματος από τριβή, ζέστη και υγρασία, με κοκκίνισμα, τσούξιμο ή φαγούρα. Η υγρασία ευνοεί και τους μύκητες, γι’ αυτό ένα συγκάμα που δεν υποχωρεί χρειάζεται εκτίμηση.

Μπορεί η φαγούρα στον πρωκτό να οφείλεται σε μύκητες;

Ναι, οι μύκητες είναι μία από τις αιτίες. Η διάγνωση γίνεται με εξέταση και, αν χρειάζεται, με δείγμα από το δέρμα, πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε κρέμα.

Περνά μόνη της η φαγούρα στον πρωκτό;

Συχνά, όταν οφείλεται σε προσωρινό ερεθισμό, όπως ιδρώτα ή διάρροια, και υποχωρεί με ήπια καθαριότητα και στεγνό δέρμα. Αν δεν περνά ή επανέρχεται, χρειάζεται εξέταση για να βρεθεί η αιτία.

Σε ποιον γιατρό να απευθυνθώ για φαγούρα στον πρωκτό;

Σε πρωκτολόγο ή γενικό χειρουργό που ασχολείται με τις παθήσεις του πρωκτού. Η εξέταση ελέγχει και το εσωτερικό, όχι μόνο το δέρμα. Αν η αιτία είναι δερματική πάθηση, μπορεί να χρειαστεί και δερματολόγος.

Πού μπορείτε να εξεταστείτε;

Ο Δρ. Γεώργιος Ηλίας δέχεται ασθενείς στα ιατρεία του σε Αθήνα και Χαλκίδα.

Αν η φαγούρα στον πρωκτό επιμένει, επανέρχεται ή σας ανησυχεί, η εξέταση στο ιατρείο δείχνει αν υπάρχει πάθηση που χρειάζεται θεραπεία. Κλείστε ραντεβού.